Bios Programlama ve Firmware Yazma ile Güncellemede Çöken Cihazı Geri Getirmek
Bozulan Yongayı Yeniden Yazarak Bios Programlama ve Firmware Kurtarma
Bir cihazın açılabilmesi için kartın üzerindeki küçük yongalarda saklanan yazılımlara ihtiyaç vardır. Bios güncellemesi sırasında elektrik kesildiğinde, yanlış dosya yüklendiğinde ya da yonga zamanla bozulduğunda cihaz ölü gibi görünür. Fan döner ama logo gelmez, şarj ışığı yanar ama ekran açılmaz ya da hiçbir tepki yoktur. Donanım sağlamdır, eksik olan doğru yazılımdır.
Bu durumda yongayı bir programlayıcıyla okuyup doğru dosyayla yeniden yazıyoruz, yani Bios programlama yapıyoruz. Çöken firmware kurtarma işlemlerinin büyük kısmı anakart değişimine gerek bırakmadan birkaç gün içinde tamamlanır. Arıza tespiti ücretsizdir.
Hangi Yonga Ne Saklar?
Laptop ve masaüstü anakartlarda BIOS/UEFI yazılımı bir SPI flash yongasında durur. Bu yonga bazı modellerde EC yazılımını da taşır, ayrıca seri numarasını, cihaz kimliğini ve Windows lisans anahtarını saklar. SPI flash bozulduğunda fan döner ama logo gelmez ya da cihaz logoda takılır.
Laptop anakartlardaki EC (gömülü denetleyici) yazılımı güç düğmesini, şarjı, fanı ve klavyeyi yönetir. Bu yazılım bozulduğunda cihaz hiçbir tepki vermez, şarj ışığı yanmaz ya da fan kontrolsüz çalışır.
EEPROM yongaları laptop, monitör, telefon ve tablet kartlarında küçük yapılandırma ve kalibrasyon verilerini tutar. Bozulduklarında belirli bir işlev çalışmaz, ekran ya da şebeke ile ilgili hatalar görülür. Telefon ve tabletlerde açılış yazılımı eMMC ya da UFS hafızadaki açılış bölümünde saklanır. Bu bölüm bozulduğunda cihaz logoda kalır, açılış döngüsüne girer ya da kurtarma moduna giremez.
Masaüstü ekran kartlarındaki VBIOS için ekran kartı tamiri sayfamıza bakabilirsiniz.
Önce Üreticinin Kendi Kurtarma Yolu
Birçok marka, bozulan BIOS'u yazılımla kurtarmak için kendi yöntemini sunar. Bunlar kartı açmadan sonuç verebildiği için ilk olarak onları deniyoruz.
HP cihazlarda Windows ve B tuşları basılıyken açılış yapılır, iş serilerinde ise Sure Start bozulan BIOS'u otomatik olarak geri yükler. Bu yol sonuç vermezse SPI flash programlamaya geçilir. Dell'de Ctrl ve Esc tuşlarıyla açılıp USB bellekteki BIOS_IMG.rcv dosyası yüklenir, olmazsa servis etiketine uygun dosyayla programlama yapılır. Insyde BIOS'lu bazı Acer modellerinde Fn ve Esc ile kurtarma denenir, gerekirse model adına uygun dosya yongaya yazılır.
Lenovo IdeaPad'lerde Novo düğmesiyle BIOS'a girilebiliyorsa güncelleme yeniden yapılır. Cihaz hiç açılmıyorsa bazı modellerde USB bellekle kriz kurtarma (crisis recovery) çalışır, bu da sonuç vermezse MTM koduna uygun dosyayla programlama yapılır. MSI laptoplarda BIOS ve EC birlikte güncellendiği için yarım kalan bir güncellemede ikisi birden kontrol edilir ve MS- ile başlayan model koduna uygun BIOS ve EC dosyası hazırlanır. ASUS modellerinde BIOS menüsündeki EZ Flash aracıyla yeniden güncelleme yapılır. BIOS açılmıyorsa USB bellekten CrashFree BIOS 3 ile kurtarma denenir, o da olmazsa etiketteki model adına ait dosyayla programlama yapılır.
Monster, Casper ve Gigabyte G5/G6 gibi ODM tabanlı laptoplarda aynı kasayı kullanan başka markaların BIOS dosyaları uyumlu görünebilir. Bu dosyalar kesinlikle kullanılmamalıdır, çünkü yanlış sürüm cihazı tamamen açılmaz hâle getirir. Bu cihazlarda sürüm kodu ya da kart revizyonu, doğru dosyanın tek güvenilir kaynağıdır.
Programlayıcıyla SPI Flash Programlama Nasıl Yapılır?
1. İlk adım yonga tespitidir. Kart üzerindeki yonganın üreticisi, kapasitesi ve çalışma voltajı belirlenir. 1,8 V ile çalışan yongalar için ayrı adaptör kullanılır, çünkü yanlış voltaj yongayı kalıcı olarak bozar.
2. Ardından okuma ve yedekleme yapılır. Yonga klipsle ya da sökülerek okunur, içerik iki kez okunup karşılaştırılır ve mevcut hâli yedeklenir.
3. Dosya seçiminde cihazın model kodu, kart revizyonu ve BIOS sürümü esas alınır. Alt etiketin fotoğrafını (model kodu, sürüm kodu ya da servis etiketi) WhatsApp'tan önceden gönderirseniz dosya cihaz gelmeden hazırlanır.
4. En hassas adım kişisel bölgelerin korunmasıdır. Seri numarası, servis etiketi, ağ kartı adresi ve Windows lisans anahtarı gibi cihaza özel bilgiler eski yedekten alınıp yeni dosyaya aktarılır. Genel bir dosyayı doğrudan yazmak bu bilgileri siler.
5. Yazma ve doğrulama aşamasında dosya yazılır, yonga tekrar okunarak yazılanla karşılaştırılır.
6. İlk açılışta BIOS ayarları kontrol edilir, şarj, fan ve klavye işlevleri test edilir.
Bu adımlar BIOS yazma servisinin görünmeyen ama en önemli kısmıdır. Bir dosyayı yongaya yazmak birkaç dakika sürer, doğru dosyayı hazırlamak ise işin asıl emeğidir.
Az Bilinen İki Yonga Olan EC ve EEPROM
Laptoplarda güç düğmesine basıldığını algılayıp açılışı başlatan parça, cihaz kapalıyken de beklemede çalışan gömülü denetleyicidir (EC). Klavyeyi, fanı, şarjı ve açılış sırasını yönetir. EC yazılımı bozulduğunda cihaz hiçbir tepki vermez ve bu durum sıklıkla güç devresi arızasıyla karıştırılır. Besleme hatları sağlam olduğu hâlde tepki yoksa EC yazılımını okuyor, gerekiyorsa yeniden yazıyoruz.
EEPROM programlama ise daha küçük ama kritik verilerle ilgilidir. Bazı telefon ve tabletlerde şebeke ve kalibrasyon verileri, monitör ve bazı laptoplarda ekran ya da yapılandırma bilgileri bu yongalarda tutulur. Anakart onarımında ya da çip aktarımında (board swap) bu verilerin doğru taşınması, cihazın tam işlevle açılması için şarttır.
Yapmadığımız İşlemler
iCloud aktivasyon kilidi, Google hesap kilidi (FRP) kaldırma ve IMEI değişikliği yapmıyoruz. Bu işlemler yasal ve etik açıdan sorunludur ve çalıntı cihazların kullanılmasına kapı açar. IMEI değişikliği Türkiye'de ayrıca suçtur. BIOS ve yönetici şifresi gibi güvenlik kilitlerinde de cihazın sahipliğini belgeleyen fatura olmadan işlem yapmıyoruz.
Programlama İşlerinin Ücreti
Yonga okuma ve teşhis ücretsizdir ve 1-3 iş günü içinde sonuçlanır. Laptop BIOS ve SPI flash programlama 1.500 TL ile 4.000 TL, EC yazılımıyla birlikte yapılan laptop BIOS programlama 2.000 TL ile 4.000 TL, masaüstü anakart BIOS programlama ise 1.500 TL ile 3.000 TL arasında tutar. Bu işler 3 iş günü içinde tamamlanır. Telefon, tablet ve monitörde EEPROM programlamanın ücretini ve süresini modele göre tespitten sonra bildiriyoruz.
Yonga fiziksel olarak arızalıysa önce yenisi takılır ve bu durumda süre parça temin süresine göre uzayabilir. Yapılan işlem ve garanti koşulları teslimde yazılı olarak verilir.